Przeglądasz wersję mobilną portalu. Chcesz wrócić do desktopowej? Kliknij tutaj
DZISIAJ JEST
23   LUTY   2020 r.
Św. Polikarpa, biskupa
Bł. Wincentego Frelichowskiego
Bł. Izabeli, królewny
Św. Polikarpa, biskupa
Bł. Wincentego Frelichowskiego
Bł. Izabeli, królewny
VII Niedziela zwykła
Imieniny obchodzą:
Polikarp, Romana, Damian
 
Polonia Christiana nr 57       CREDO
Bartłomiej K. Krzych

Kanon rzymski – liturgiczny skarbiec Tradycji i Bożego Objawienia

Kanon rzymski – liturgiczny skarbiec Tradycji i Bożego Objawienia

Pośród elementów czcigodnej liturgii rzymskiej znajduje się Boski klejnot – drogocenna perła naszej świętej wiary – tak zwany kanon rzymski. Jest to modlitwa przepełniona prostotą i majestatem, z której słów wybrzmiewa ton tęsknego wzruszenia, dyskretnego wdzięku, ale też doktrynalnej pewności, rozwagi i roztropności.

 

Ponieważ rzeczy święte należy sprawować święcie, a ta ofiara [Msza Święta] jest rzeczą najświętszą, przeto Kościół katolicki ustanowił przed wielu wiekami kanon święty, ażeby ją godnie i z uszanowaniem składać i pożywać; kanon jest na tyle wolny od jakichkolwiek błędów, iż nie zawiera w sobie nic, co by nie tchnęło w najwyższym stopniu wonią świętości i pobożności, co by nie podnosiło ku Bogu ducha ofiarujących. Składa się bowiem zarówno ze słów samego Chrystusa Pana, jak też z podań apostolskich i z pobożnych ustaw świętych papieży – uczy Sobór Trydencki (sesja XXIII, rozdział 4).

Kanon rzymski (od greckiego słowa κανών oznaczającego skalę, regułę, normę, prawo, wzorzec) jest – jak to ujął kardynał Nicholas Wiseman – ziemią świętą i świętym świętych, niezwykle wymownym miejscem teologicznym (locus theologicus), niewyczerpanym źródłem duchowej strawy oraz wymowną katechezą mistagogiczną (wtajemniczeniem w prawdy wiary). Owa misterna budowla wznoszona z Boskiej inspiracji rękami największych postaci z historii Kościoła (jak choćby święty Ambroży, święty Leon czy święty Grzegorz Wielki) przemawia do wiernych licznymi symbolami i alegoriami – każde jego słowo i gest kryje w sobie niesamowitą głębię i mądrość. Niezaprzeczalnie, ze względu na swe walory historyczne i doktrynalne, kanon rzymski jest jednym z najpiękniejszych świadectw Bożej wielkości i potęgi.

 

 

Z dziejów kanonu rzymskiego

Historyczne początki kanonu rzymskiego nikną w mrokach dziejów i w dalszym ciągu są przedmiotem badań, którym w ostatnich dziesięcioleciach poświęcali się najwięksi liturgiści (między innymi Enrico Mazza, Josef. A. Jungmann, Mario Righetti czy Bernard Botte). Nie posiadamy wiarygodnych i jednoznacznych źródeł świadczących o pochodzeniu apostolskim zarówno całego kanonu, jak i poszczególnych jego modlitw. Wiemy natomiast, że jego pierwotna rzymska redakcja, oparta najprawdopodobniej na tekście greckim, miała miejsce w połowie IV wieku. Pewne jest, że obejmowała ona główną część kanonu, począwszy od modlitwy Quam oblationem (prośba o przeistoczenie) do Supplices te rogamus (modlitwa wstawiennicza za uczestników Najświętszej Ofiary). Pierwotny kanon zawierał więc akt konsekracyjny (słowa przeistoczenia) oraz grupę modlitw poświęconych tematyce anamnezy (wspomnienia odkupieńczej męki i śmierci Zbawiciela).

Należy wspomnieć, że świętemu Grzegorzowi Wielkiemu, którego rolę dla formacji i rozwoju liturgii rzymskiej nierzadko się wyolbrzymia, zawdzięczamy rozszerzenie modlitwy Hanc igitur (prośba o przyjęcie ofiary poprzedzająca prośbę o przeistoczenie) o słowa diesque nostros in tua pace etc. Ponadto liczne Amen – oprócz tego, które wieńczy całą modlitwę – zostały włączone do kanonu na przestrzeni X–XIII wieku. W takiej, praktycznie niezmienionej postaci – głównie dzięki działaniom Karola Wielkiego, który uczynił go obowiązującym w całym cesarstwie – kanon rzymski przetrwał do drugiej połowy XX wieku.

Wtedy też poddany został znaczącym modyfikacjom. W tym względzie – jak wskazują między innymi Michael Davies i Klaus Gamber – niezwykle istotny jest fakt, że kanon, pozostając niezmiennym przez te wszystkie wieki, był wymownym świadectwem czci i szacunku, jakim go otaczano. Jego niezaprzeczalnym atutem była przede wszystkim doktrynalna klarowność. To dlatego papieże – przy jednoczesnym respektowaniu lokalnych zwyczajów w tym, co dotyczyło innych części Ordo Missae – nieustannie kładli silny nacisk na konieczność przyjęcia i stosowania kanonu.

 

 

Teologia, duchowość i mistyka

Ludzie średniowiecza darzyli kanon rzymski ogromnym respektem. Uważali, że posiada on korzenie apostolskie, a jego pierwotny tekst miał spisać sam święty Piotr. Wszelka ingerencja w układ i strukturę modlitw i ceremonii kanonu była dla nich świętokradztwem. Stąd wywodzi się scholastyczny termin solemnitas (z łaciny: „uroczystość”, „święto”) określający wielką modlitwę eucharystyczną jaką jest kanon rzymski.

Rozprawiając o kanonie, święty Tomasz z Akwinu przypisuje skuteczność konsekracyjną słowom przeistoczenia wymawianym przez kapłana w imieniu Chrystusa. Rozróżnia on jednak ipsa consecratio (konsekrację właściwą) od consecratio w szerokim znaczeniu, czyli całości obrzędów i słów kanonu rzymskiego, począwszy od prefacji do końcowej doksologii i Amen wypowiadanego przez lud. Każde słowo centralnej modlitwy Mszy Świętej jest więc zasadne i święte.

Powyższy tekst jest tylko FRAGMENTEM artykułu opublikowanego w magazynie "Polonia Christiana".

zamów e-wydanie   zamów wydanie papierowe
 
 
 
 
 
 
drukuj
 
 
 

KOMENTARZE
 
Nick *:
 k
Twoja opinia *:
 
wyślij opinie